piątek, 24 marca 2017

Gudny Ingebjørg Hagen, Małgorzata Piotrowska (ill.), Fest og feiring



Fest og feiring (Święta i celebrowanie) to jeden z najciekawszych norweskich projektów wydawniczych ostatniego roku. Został znakomicie przyjęty przez krytyków i uhonorowany prestiżową nagrodą literacką Brageprisen w kategorii literatura faktu dla dzieci i młodzieży. Na projekt składa się pięć książek skierowanych do dzieci w wieku przedszkolnym, które opowiadają o najważniejszych świętach w głównych religiach. Są to: God divali! (Wesołego divali!), God hanukka! (Wesołego hanukka!), God id! (Wesołego id!), God jul! (Wesołych świąt Bożego Narodzenia!), God vesak! (Wesołego vesak!). Mały czytelnik ma okazję trochę zaznajomić się z hinduizmem, judaizmem, islamem, chrześcijaństwem i buddyzmem.  W wielokulturowej i wieloreligijnej Norwegii istnieje zapotrzebowanie na takie książki. W norweskich przedszkolach i szkołach spotykają się chrześcijanie, muzułmanie i hinduiści. Można by podejrzewać, że jeśli książka powstaje w odpowiedzi na zapotrzebowanie, to będzie tyleż pożyteczna, co… nudna. Jednak w tym przypadku jest inaczej. Fest og feiringedukacyjne i ciekawe. Ideą, która łączy wszystkie książki, poza tematem rzecz jasna, jest pomysł wspólnego podwórka, przy którym mieszkają bohaterowie wszystkich książek. Wspólna ulica ma dodatkowo wymiar symboliczny i można ją rozumieć jako świat, w którym obecnie żyjemy.  Pomysłem na każdą książkę są dziecięcy bohaterowie i ich rodziny, które celebrują święta religijne. Każdy tom ma swoich małych bohaterów, którym w trakcie przygotowań do święta, przydarzają się różne przygody. Jest sporo akcji, przygody, i zaskoczenia. Ponieważ każda historyjka jest inna, autorki uniknęły sztampy i schematyczności, jaka mogłaby się pojawić w tego rodzaju przedsięwzięciu.
Ilustracje Małgorzaty Piotrowskiej są - jak zwykle - znakomite, piękne kolorystycznie, zawierające mnóstwo dodatkowych historyjek, które rozbudowują tekst i dają czytelnikom możliwość dopowiadania dodatkowych wątków.
Ciekawostką jest to, że książki mają zostać przetłumaczone na pięć języków, w tym polski. 

Zapytałam Małgorzatę Piotrowską o pracę nad tym projektem.

W 2016 za cykl książek Fest og feiring  (Święta i celebrowanie) razem z  Gudny Ingebjørg Hagen zostałaś uhonorowana Brage Prisen, jedną z najważniejszych nagród literackich w Norwegii. Serdecznie gratuluję. Jury doceniło zarówno pomysł serii, jak i wykonanie, a więc tekst i twoje rysunki. Na czym polega wyjątkowość tego projektu? Czy praca nad nim była wyzwaniem?
Małgorzata Piotrowska: Seria książek o świętowaniu i świętach w różnych religiach, którą tworzyłam z Gudny to zupełnie coś innego. Ogromna praca ze stworzeniem wiarygodnego miejsca, osób, detali. Wymagała intensywnej i ścisłej współpracy z autorem i redakcją. Były różne fazy. Najpierw zostałam wybrana spośród innych ilustratorów do projektu. Potem była faza zbierania materiałów do poszczególnych świat, czyli spotkania z ludźmi z różnych kultur, którzy byli skłonni opowiadać, pokazywać zdjęcia, wpuszczać nas do swoich domów, żeby pokazać swoją kulturę. To są ludzie, którzy tu żyją są zintegrowani, funkcjonują w norweskiej kulturze, ale jednocześnie mają swoje religie, obyczaje. I trzeba to było pokazać w kontekście, że chociaż różnią nas religie to świętujemy podobnie - w radości oczekiwania, szykowania się, przygotowywania jedzenia, są bliscy, często drobne prezenty, niespodzianki. Chodziło przede wszystkim o pokazanie, jak jesteśmy wszyscy do siebie podobni. Czułam się trochę jak demiurg, bo  to ja miałam stworzyć to miejsce, tą ulicę,  na której ci wszyscy ludzie mieszkają. Stworzyć wiarygodne postaci dzieci i dorosłych, stworzyć ramę i furtkę,  która otwiera w podobny sposób każdą z książek tej serii. Potem była faza dokładnych szkiców czarno-białych z detalami, które można było dokładnie zobaczyć i ewentualnie zmieniać. Całe szczęście, bo nawet w fazie gotowych już kolorowych rysunków  zdążyło się kilka poprawek bardzo istotnych. Detale musiały być sprawdzone przez konsultantów. Po raz pierwszy w taki sposób pracowałam w takiej dyscyplinie, ale jednocześnie było to też pole do popisu, żeby okrasić to swoim humorem, coś od siebie dodać. Jako polski ilustrator mogłam dołożyć do historii z książeczki o Bożym Narodzeniu, gdzie występują dwie rodziny protestanci - Norwegowie i Polacy - katolicy, polski wigilijny stół z dodatkowym nakryciem i opowiedzieć o tym polskim zwyczaju.  Pozwoliłam sobie też na napisanie po polsku „Wesołych świat” na jednej z ilustracji. I bardzo dużo dowiedziałam się też o genezach świętowania w tych pięciu religiach. Biorąc pod uwagę, że mam już swoje lata i wielu rzeczy nie wiedziałam, są to ważne książeczki w ogólnej edukacji, w świecie,  który tak się wymieszał, tak nas podzielił, ale jednocześnie do siebie zbliżył. Musimy się poznać, zaakceptować polubić i zrozumieć.

Fest og feiring har vunnet Brageprisen 2016  i kategori åpen klasse: Sakprosa for barn og unge.   Den består av fem bøker som viser hvordan en sentral høytid fra verdensreligionene kristendom, jødedom, islam, buddhisme og hinduisme, feires av dagens småbarnsfamilier i Norge.
Vi møter fem familier som bor i samme gate. Det er en lys idé og et symbol på nåtidsverden. Vi lever i en flerkulturell verden og trenger mer flerkulturell forståelse enn noensinne. Det finnes behov for denne type bøker. Fest og feiring er et ambisiøst prosjekt som svarer på den. Jeg tror bøkene vil fungere vel så godt som samtale- og lærebøker og at de kan passe for både yngre og litt eldre barn. Bøkene gir leserne kunnskaper om sentral høytid fra verdensreligionene kristendom, jødedom, islam, buddhisme og hinduisme. Fortellinger er interessante og engasjerte med litt action, humor  og spenning. Malgorzata Piotrowskas  illustrasjoner er vakre, muntre og  detaljrike som vanlig.
Juryen sier i sin begrunnelse:
«Fest og feiring er et stort og gjennomarbeidet verk som løfter fram rikdommen i det kulturelle mangfoldet. Å fortelle om de store verdensreligionene med de største feiringene som inngangsportal er både klokt og praktisk med tanke på hverdagen i barnehager og skoler. De fem bindene er viet hver sin religion, med hver sin familie, hver sin hovedperson. De enkle historiene som faktastoffet er vevet inn i, er nøkterne, men inneholder også spenningsmomenter som er ypperlig tilpasset til de eldste barnehagebarna og de yngste skolebarna. Illustratør Piotrowska har utfoldet seg med varme farger, glade streker og komposisjoner som gjør at leseren stadig oppdager noe nytt. Bøkene fremstår estetisk som vakre overflødighetshorn med et vell av informative detaljer. Verket støtter opp om integreringsarbeid i praksis, uten at det presses på leseren. Dette kunstneriske og pedagogiske verket framstår som et resultat av et særdeles fruktbart samarbeid mellom tekstforfatter og illustratør».

Gudny Ingebjørg Hagen, Małgorzata Piotrowska, Fest og feiring, Cappelen Damm 2016.
God divali!, God hanukka!, God id!, God jul!, God vesak!
Język/språk: norweski (bokmål)/ norsk (bokmål)
Grupa wiekowa/Alder: 3-10 lat/år


środa, 8 marca 2017

Haddy Nje, Lisa Aisato (ill.), Snart sover du. Et års god natt




Lubię twórczość Lisy Aisato, czego dowodem jest ilość recenzji poświęconych tej autorce na moim blogu.

Kiedy przeczytałam i obejrzałam jej najnowsze dzieło, w pierwszym odruchu chciałam natychmiast biec do komputera, aby napisać pełną zachwytu recenzję. Ale zaraz, o dziwo, coś mnie powstrzymało… pojawiła się wątpliwość. Odłożyłam książkę na trzy tygodnie. Kiedy ponownie po nią sięgnęłam, już wiedziałam, dlaczego nie mogę dołączyć do chóru zachwyconych norweskich recenzentów. Jakkolwiek nie śpiewam w tym samym chórze, to potrafię ich zrozumieć. Co więcej dobrze rokuję książce i uważam, że ma ona duże szanse osiągnąć sukces na rynku. Nie wątpię, że wielu rodziców kupi ją dla swoich dzieci. Dlaczego? Powody są co najmniej trzy.

Po pierwsze autorki, czyli kolejny duet rodzinny na norweskim podwórku. Tym razem dwie siostry: znana rysowniczka Lisa Aisato (ur. 1981) oraz autorka tekstów, piosenkarka i dziennikarka Haddy Nje (ur.1979) . Obie są w połowie Gambijkami urodzonymi w Norwegii. Śliczne, sympatyczne i powszechnie znane. To ważny czynnik, który wpływa na pozytywny odbiór książki.
Po drugie temat i forma. Snart sover du. Et års god natt (Wkrótce zaśniesz. Dobranoc przez cały rok) to jak łatwo się domyśleć kołysanki lub wierszowanki zasypianki dla dzieci. Zostały napisane rymowanym wierszem. Przez cały tekst przewija się leitmotiv, który lepiej w tym przypadku nazwać refrenem, mowa w nim o zmieniających się porach roku.
„Etter vinter kommer vår.
Aldri skal de snu.
Om våren sover sommer.
Og snart sover du”.

Po zimie przyjdzie wiosna.
Nigdy odwrotnie.
Wiosną lato śpi.
I ty wkrótce zaśniesz.
(tłumaczenie dosłowne bez rymów, które są w tekście norweskim).
Pory roku są spersonifikowane, przedstawione jako cztery postaci kobiece, które śpią i budzą się i świat do życia. Pomysł nie jest nowy, ale z pewnością nośny. Jeśli miałabym ocenić tekst Haddy Nje, to nazwałabym go poprawnym, ale tradycyjnym i mało nowatorskim.
Trzecim elementem, który zadecydował o dobrym przyjęciu książki są ilustracje. Lisa Aisato posłużyła się techniką pasteli łączonej z akwarelą. I jak to zwykle bywa w przypadku tej rysowniczki powstały obrazki piękne kolorystycznie. Na uwagę zasługują szczególnie personifikacje pór roku: zwariowana wiosna z trawą na głowie, lato, które jest małą, ciemnoskórą dziewczynką, kobieca jesień, która przypomina odrobinę bohaterkę Fugl, starcza zima z czerwonym nosem.
I jeśli dotarłeś do tego miejsca, drogi czytelniku, to zapewne zadałeś sobie pytanie: o co recenzentce chodzi? I dlaczego się czepia, skoro wszystko, co do tej pory napisała, należy uznać za pozytywy. Otóż tak istotnie jest. Książka Snart sover du ma wiele zalet i w zasadzie tylko dwie rysy. Jednak te rysy mocno psują obraz całości.
Rysunki są zbyt… piękne, nadmiernie dopieszczone i uładzone. Kreska jest doskonała technicznie, ale usunięcie z niej wszelkiej „chropowatości” (indywidualności?) sprawia, że granica między obrazkami w Snart sover du a doskonałym zdjęciem/kopią jest dość nikła. Twarze śpiących dzieci, które pojawiają się w tej książce kojarzą się z portretami na sprzedaż, w których artyści (?) zawsze upiększają rzeczywistość. Nadmiar również jest grzechem: ilość kwiatów i liści, które towarzyszą nam prawie na każdej stronie jest odrobinę przytłaczająca. Ale grzechem najcięższym, którego nie mogę darować - i tu zbliżam się do clue – jest relacja między tekstem a obrazkami. W Snart sover du obrazki są dosłowną ilustracją tego, co znajduje się w wierszu. Jeśli w tekście czytamy, że wiosna się budzi, przeciąga i robi szpagat nad dachami to na obrazku widzimy dokładnie to samo. To samo i nic więcej.
Tak więc, nie mogę darować autorkom, że nie pozostawiły pola dla wyobraźni małych czytelników. Że dały im gotowe danie na tacy. A daniem tym jest tort z  bitą śmietaną, owocami, bezą, galaretką. Piękne, pyszne, ale... mało pożywne. Po krótkim czasie czuć tylko cukier, dużo cukru.
Tutaj możecie obejrzeć książkę i posłuchać piosenki jaka została nagrana do tekstu.http://snartsoverdu.no/




Jeg har likte veldig godt Lisa Aisatos bøker. Det viser bloggen min.
Da jeg hadde lest den siste boka av henne, ville jeg skrive en utmerket anmeldelse. Det var den første impulsen. Men det gjorde ikke jeg. Jeg la boken tilbake på en hylle i stedet for. Etter tre uker innså jeg hvorfor jeg kan ikke skrive en uvanlig bra anmeldelse.
Snart sover du fikk stor medieoppmerksomhet og  mange gode anmeldelser i dagspressen. Journalister brukte ordene slik som: «original», «genial» og «klassisk».
Det finnes noen grunner at boka har vekket så stor oppmerksomhet. For det første er den skrevet av de talentfulle, snille og populære søstrene Haddy N'jie og Lisa Aisato.
For det andre er det sjangeren sovebok som retter mot mange lesere. Dessuten kobles barnets søvn til årstidene.

 „Etter vinter kommer vår.
Aldri skal de snu.
Om våren sover sommer.
Og snart sover du”.

Det er en velkjent tematikk i barnelitteraturen men den kunne fange mange leserne, synes jeg. Haddy N'jie dikt består av enkle vers med enderim.  Den er verken bra eller dårlig.
For det tredje er Lisa Aisatos illustrasjoner  fargerike og dekorative. Men...
Det finnes to norske anmeldere som peker på noen svakheter ved boka.
Birgitte Furberg Moe sier:
«Njies språk er fylt av mye sødme: «honningdråper», «regn på gylne strå», «eplesøtt», og «et bær med sukker på» er noen av motivene. I kombinasjon med Aisatos bilder blir det mye av det søte, nettopp som i en herlig drøm».http://www.barnebokkritikk.no/storslatte-sodmefulle-sovn/#.WLWHqoWcF9B

Kjetil Røed er mer kritisk til boka: «For meg ser illustrasjonene i denne boka ut som søtladen kitsch – drømmebilder med påfallende lite kompleksitet og oppfinnsomhet. Dette er rosenrøde drømmebilder».http://www.periskop.no/sotladen-kritikk-odeleggende-kjendisstoff

Kritikken er berettiget. Når jeg ser på fire oppslag i boken som viser ulike sovende barn, tenker jeg om portretter til salg som forestiller mennesker penere enn de er faktisk.
Etter min mening forholdet mellom bildene og tekster fungerer ikke helt bra. Dessverre oppleves noe av teksten overflødig i forhold til bildene og utgjør dermed ikke en nødvendig del av ikonoteksten. I en god bildebok gir bildene oss detaljene som teksten ikke sier noe om, og utvider de teksten på den måten. I Snart sover du  presenterer  illustrasjonene det samme som teksten. Det fører til at det finnes ikke et rom for lesernes egen fantasi.
Da hadde jeg lest boka, tenkte jeg også om en bløtkake med krem av pisket kremfløte, jordbær, blåbær, bringebær, vaniljekrem og sjokolade. Du klarer ikke  stoppe å spise den. Du må spise den opp, hvis du først begynner. Men etterpå du er fort sulten igjen og leter etter mer næringsrik mat.
Selv om  jeg er ikke helt glad i Snart sover du, gleder jeg til neste bok av Lisa Aisato.
Her kan du lese eller synge:) teksten til en melodi av Ørnulv Snortheim.http://snartsoverdu.no/

Haddy Nje, Lisa Aisato, Snart sover du. Et års god natt, Cappelen Damm 2016
Język/språk: norweski (bokmål)/ norsk (bokmål)
Grupa wiekowa/Alder: 3-6 lat/år







niedziela, 19 lutego 2017

Trolle i misie skończyły dwa lata. Hurra!/Trolle i misie fyller 2 år. Hurra!



„Trolle i misie” skończyły dwa lata! Hurra! Ta okazja wywołała u mnie nastrój radosnej refleksji i skłoniła do napisania paru słów.
Po pierwsze chciałam podziękować wszystkim Czytelnikom za odwiedzanie mojego bloga. Jest dla mnie wielką radością, że „Trolle i misie” są czytane zarówno w Polsce, jak i Norwegii. Prawdę mówiąc docierają również w inne części świata, niesamowite, prawda?
Po drugie chciałam podziękować wybitnej ilustratorce Małgosi Piotrowskiej, za cudowne rysunki, które sprawiają, że blog zyskuje niepowtarzalny charakter.  Dziękuję jej również za wsparcie i słowa zachęty, które znaczą dla mnie naprawdę wiele.
Po trzecie, pragnę podziękować samej sobie za wytrwałość, a może nawet upór w tworzeniu bloga, który pozostaje przedsięwzięciem całkowicie niedochodowym, ale za to wielce przyjemnym i całkowicie niezależnym.
Na koniec obiecuję, że jeśli przeciwne wiatry nie będą zbyt silne, to nadal będę pisać o skandynawskiej literaturze dla dzieci. Wiecie, jak jest z miłością, ciężko się Uwolnić, nawet, jeśli rozsądek mówi co innego.

A oto rozwiązanie urodzinowego konkursu.
1. Kto jest autorem Pamiętników Tatusia Muminka?
Odpowiedź: Tove Jansson
2. Kto jest autorem ilustracji do cyklu książek o Lisie i Prosiaczku (Reven og Grisungen)?

Odpowiedź: Per Dybvig
3. Jak nazywa się ilustratorka współpracująca z blogiem „Trolle i misie”?

Odpowiedź: Małgorzata Piotrowska
4. O czym opowiada książka Stiana Hole
Annas himmel?
Odpowiedź: O podróży ojca z córką na pogrzeb mamy/żony. O śmierci.
5. Jaka książka była recenzowana jako pierwsza na
blogu „Trolle i misie”? Odpowiedź: Fugl Lisy Aisato

Zwyciężczynią jest Olga Kromuszczyńska. Gratuluję!



„Trolle i misie” fyller 2 år. Hurra!
Det gjør meg glad over hvor mange som tok seg tid til å lese  „Trolle i misie”. Jeg har mange lesere både i Norge og Polen. Hvis jeg skal være ærlig, har jeg leserne i alle kanten av verden. Takk, at deres følger bloggen min.
Jeg vil også takke Małgorzata Piotrowska for innsatsen.  Hennes vakre og morsomme  illustrasjoner har gjort at bloggen ser ut som en fin barnebok.
Til slutt vil jeg takke seg selv for utholdenhet og stahet som hjelper meg  å fortsette med bloggen.
Løsningkonkurransen:
1. Hvem skrev  boka Muminpappans memoarer?
Svaret er: Tove Jansson
2. Hvem illustrerte bøker om Reven og Grisungen?
Svaret er: Per Dybvig
3. Hva heter en illustratør som har samarbeidet meg bloggen „Trolle i Misie”?
Svaret er: Małgorzata Piotrowska
4. Hva handler boka Annas himmel av Stian Hole om?
Svaret er: Om døden.
5. Hvilken bok ble omtalt som nr 1 på bloggen?
Svaret er: Fugl av Lisa Aisato

Vinneren er Olga Kromuszczyńska fra Polen. Gratulerer!




piątek, 10 lutego 2017

Norwescy bibliotekarze polecają książki dla przedszkolaków. Relacja/ Hvilke barnebøker anbefaler norske bibliotekarer?


9 lutego 2017 odbyło się interesujące spotkanie w jednym z oddziałów Deichmanske bibliotek w Oslo. Tu warto wyjaśnić, dla czytelników spoza Norwegii, że biblioteka ta jest najstarszą i największą w Oslo. Została założona w roku 1785 i posiada obecnie 16 oddziałów na terenie miasta.
Na spotkaniu przedstawiono aż 28 książek/Det ble omtalt 28 bøker. Foto: Marta Tomczyk-Maryon

Na spotkanie przyciągnęły mnie trzy rzeczy: temat, idea i miejsce.  Wydarzenie było poświęcone książkom dla dzieci w wieku przedszkolnym, a więc między 2 a 5 lat. Zostało przygotowane przez bibliotekarzy z oddziałów książek dziecięcych z różnych filii biblioteki (m.in. Lamberseter i Holmlia) dla osób pracujących z dziećmi, a więc głównie dla nauczycieli przedszkolnych.  Organizatorzy nie ograniczali jednak zaproszeń do tej grupy zawodowej i dlatego każdy, kto miał ochotę mógł wziąć udział w tym wydarzeniu. Podczas spotkania pięć bibliotekarek, wspierając się prezentacją pokazującą ilustracje i okładki, opowiadało o książkach dla najmłodszych. W ciągu dwóch godzin przedstawiono 28 książek. Wyliczając średnią czasu na jedną książkę, wynosiła ona około 4 minuty. Co za tym idzie nie były to wnikliwie recenzje i interpretacje. Jednak nie o to tu chodziło. Uczestniczy w krótkim czasie zapoznali się z dużą ilością książek, które zostały omówione na tyle dokładnie, aby sami mogli zdecydować czy chcą je wykorzystać w swojej pracy z dziećmi w przedszkolu. Taki był cel spotkania, i został on został osiągnięty.
Dodatkowo każdy z uczestników otrzymał wydruk z okładkami i tytułami wszystkich omawianych pozycji.

Jakie książki polecali norwescy bibliotekarze?/ Hvilke bøker anbefalte de norske bibliotekarene? Foto: Marta Tomczyk-Maryon
Jakie książki polecali norwescy bibliotekarze?  Przede wszystkim norweskie i zróżnicowane tematycznie. 99% stanowiły książki autorów z Norwegii. Wśród tytułów zagranicznych przewinęły się jedynie publikacje szwedzkie oraz Kanadyjki Carson Ellis i Japonki Kazuro Kohary. Problematyka książek jest bardzo zróżnicowana: od historyjek o codziennym życiu przedszkolaka, poprzez opowiastki humorystyczne (zdecydowanie najwięcej) aż po książki poruszające poważne problemy, jak zderzenie z obcą kulturą lub przemoc w rodzinie. Kilka tytułów już znam (np. Hun som kalles søster Kai Dahle Nyhus i Blekkspruten Gro Gahle i Sveina Nyhusa) na inne zrobiłam sobie duży apetyt (Tre biler og en død katt Gry Moursund).
Jestem entuzjastką wszelkich pomysłów wspierających czytelnictwo i rozwój dzieci, dlatego cieszę się, że jak poinformowała mnie jedna z bibliotekarek: „Projekt ten ma charakter cykliczny i odbywa się, co roku. Dodatkowo w tym roku, po raz pierwszy spotkania są organizowane w  kilku oddziałach biblioteki”.
Warto również wspomnieć o miejscu, gdzie miała miejsce prezentacja książek. Był to odział Deichmanske bibliotek w dzielnicy Tøyen. W tamtym roku biblioteka przeszła gruntowny remont/lifting, stając się w mojej opinii z najładniejszych i najbardziej przyjaznych dzieciom bibliotek w Oslo. Dwupoziomowe wnętrze biblioteki, w której króluje drewno, miękkie fotele i nastrojowe lampy, zachęca do spędzania miłych chwil z książką w ręku.




Biblioteka przyjazna nie tylko dzieciom / Deichmanske bibliotek, Tøyen - Kos de med en bok? Foto: Marta Tomczyk-Maryon

Hvilke barnebøker anbefaler norske bibliotekarer?

9 februar 2017 inviterte Deichmanske bibliotek til billedbokpresentasjon for barnehageansatte og andre som jobber med barn i barnehagealder. Presentasjonen ble arrangert av Tøyen bibliotek som er et av byens mest koselige steder for både store og små lesere, etter min mening. I løpet av to timer omtalte bibliotekarer 28 bøker som retter mot de yngste leserne. De viste også bilder og bokomslag. Hvilke bøker anbefalte de norske bibliotekarene?
For det meste var de norske bøkene. Blant utenlandske forfattere opptrådde kanadiske Carson Ellis og  japanske Kazuro Kohara. De norske bøkene er ulike: de handler om barnehagens dagligliv (f. eks. Pauline Ouds bøker), og noen alvorlige problemer slik som vold i familien (f. eks. Gro Dahle og Svein Nyhus Blekkspruten). Det finnes også mye humor i moderne norsk barnelitteratur som beviser blant annet bøker av Anne Fiske og Bjørn T. Bøe.
Det var en nyttig arrangement med mange gode tips som kunne hjelpe barnehageansatte og andre som jobber med barn å finne riktige bøker for små lesere.




poniedziałek, 6 lutego 2017

Xueting Yang, Gjemsel




Xueting Yang  (ur. 1988) to chińska ilustratorka, która od roku 2011 mieszka w Norwegii. Jej pierwsza książka, a dokładniej komiks Et annet sted  (Inne miejsce) został nagrodzony w 2014 roku srebrnym medalem w konkursie na Najpiękniejszą książkę roku przyznawaną przez stowarzyszenie norweskich rysowników i grafików Grafill. Książka otrzymała również dwie inne nagrody, w tym jedną w Polsce, przyznaną przez Międzynarodowy Festiwal Kultury Komiksowej w Polsce (Ligatura).  W tej debiutanckiej książce autorka przedstawiła doświadczenia związane z przeniesieniem się do Norwegii i zderzeniem z odmienną kulturą. Powstająca na styku dwóch kultur twórczość Xueting Yang  przynosi oryginalne efekty. Wygląda na to, że  mimo młodego wieku autorka wypracowała już własny, rozpoznawalny styl.
Gjemsel (Zabawa w chowanego) odzwierciedla wielokulturowe wpływy.  Książka zaczyna się od tytułowej zabawy. Mała dziewczynka, która jest narratorem tej opowieści,  bawi się z mamą.  Jednak gdziekolwiek się schowa, mama zawsze potrafi ją znaleźć.  Potem, zgodnie z zasadami, następuje zmiana: mama się chowa a córeczka jej szuka. Ale choć przeszukuje wszystkie kąty, nie potrafi jej odnaleźć.

„Gjemmer mamma seg her, blant de tørre blomstene?
I den grå asken?
Nei, det er ikke sant.
Hun er varm og myk”.
(Czy mama schowała się między suchymi kwiatami?
W szarym popiele?
Nie, to nie tak.
Ona jest ciepła i miękka).

Ten fragment wnosi symboliczny wymiar i uruchamia inne skojarzenia niż dziecięca zabawa. Opowieść nabiera „rumieńców” i głębszych znaczeń. Dziewczynka szuka mamy i ostatecznie w finale tej opowieści  jej nie znajduje.  Pierwsza interpretacja, jaka się nasuwa , to opowieść o  śmierci matki i przeżyciach dziecka po tym tragicznym doświadczeniu. Jednak książka zarówno w warstwie tekstowej, jak i obrazowej wyraźnie poszerza to znaczenie. Autorka daje czytelnikowi sygnały, aby czytać znacznie szerzej. Świadczą o tym, takie zdania jak:

„Mamma jeg har lett i årevis” (Mamo, szukam cię od lat).
Albo:

„Kanskje jeg mistet mamma,
slik jeg mistet melketennene
Og bjørnen jeg var så glad i,
Og den fineste steinen”.
(Może straciłam mamę
Tak jak straciłam mleczne zęby,
I misia, którego kochałam
I najładniejszy kamyk)

Zastanawiają również obrazki, znajdujące się na ostatniej stronie: portrety mamy w różnym wieku. Mama jako panna młoda, jako młoda kobieta, mama z córeczką na rękach i jako staruszka.
Także inne rysunki nadają książce symboliczny i poetycki wymiar. Są one wykonane techniką czarno-białego  rysunku, łączonego w niektórych miejscach z akwarelą. Oszczędne w kolorach i wystudiowane, inspirowane sztuką chińską i surrealizmem.

W całości otrzymujemy więc piękną, poetycką książkę, którą można czytać na różne sposoby. Jako opowieść o śmierci lub opowieść o naturalnym, wynikającym z rozwoju kobiety (i mężczyzny) odejściu od matki. Trzecia możliwość to czytanie psychoanalityczne, w którym matka reprezentuje pewną część kobiecej psychiki – bezpieczną i trochę naiwną, którą każda kobieta musi zostawić na drodze swojego rozwoju. (Kto przeczytał książkę Clarissy Pinkoli Estés Biegnąca z wilkami wie o czym mówię). Czwarta możliwość to gra ze wspomnieniami o matce.
I po tym wszystkim, co napisałam, rodzi się pytanie: czy jest to książka dla dzieci? Odpowiedź będzie pokrętna: I tak i nie. Bo choć jest to publikacja z podwójnym adresatem, to uważam, że zdecydowanie bardziej nadaje się dla dorosłych czytelników. A jednak nie uważam tego za wadę. Cieszę się, że powstają  takie książki, że wydawnictwa (w Norwegii) mają odwagę je publikować, i że czytelnicy dostają inspirujące dzieła.

En liten jente leker gjemsel med moren sin, og blir funnet med én gang. Men når det er mammaens tur til å gjemme seg, blir hun borte. Jenta leter etter henne overlalt. Hvor er mamma? I huset? I himmelen?  Hva handler egentlig  Gjemsel  om? Det finnes mange ord som tyder på at leken er ikke bare leken.
„Mamma, jeg har lett i årevis” sa liten jenta.

„Kanskje jeg mistet mamma,
slik jeg mistet melketennene
Og bjørnen jeg var så glad i,
Og den fineste steinen”.

Xueting Yang som står bak både illustrasjonene og teksten har sagt:

„Jeg sa aldri „Jeg elsker deg” til mamma, og hun sa aldri dette til meg heller. Det var ikke noe vi sa til hverandre hver dag før hun gikk på jobb. Vi var alltid tilbakeholdne med å uttrykke sterke følelser direkte. De tre ordene fantes ikke en gang opprinnelig i språket vårt, kinesisk. Likevel minnes jeg i detalj så mye av hennes kjærlighet – fra hennes stemme, hennes måte å si ting på, hennes blikk, hender, venting og moderlig masing, og fra stillheten som kunne være i rommet omkring henne. Derfor har jeg laget denne boka”.
Forfatteren har også forklart  på hvilken måte hadde hun jobbet med boken:„Å skrive er en vanskeligere oppgave for meg sammenlignet med tegning. For å finne frem til teksten i denne boka måtte jeg bruke mange måneder på å skrive ned alle mulige setninger om mamma, deretter en måned for å komponere det til en historie. Den metoden lærte jeg fra læreren min Gro Dale. Hun er den viktigste støttespilleren jeg har hatt profesjonelt”.
„Boka vekker mange assosiasjoner. Man kunne lese Gjemsel som boka om døden og et spill med erindringen. Men det er også fortelling om mor-datter-forholdt.  Vi kan finne noen meninger om  „oppveksten prosessen”, slik som:  med å finne sin egen person og identitet må datter bevege seg bort fra mor og utvikle andre relasjoner”.
https://www.forlagsliv.no/barnogunge/2016/06/15/gjemsel/
Med sin doble adresse har boka mye å gi begge partner. Men den passer bedre for voksne lesere enn barn, etter min mening. Kinesiske Xueting Yang har skapet vakre og stemningsfulle illustrasjoner. Hun bruker svart-hvitt-tegninger og litt akvarellmaling. Hennes stil minner om både de surrealistiske og kinesiske maleriene. Xueting Yang er en talentfull kunstner som leter etter sitt eget uttrykk. Av den grunn ser jeg frem til hennes neste bøker.


Xueting Yang, Gjemsel, Cappelen Damm, 2016
Język/språk: norweski (bokmål)
Grupa wiekowa/Alder: 5-10