wtorek, 3 lipca 2018

Jak to jest być dzisiaj autorem literatury dziecięcej w Polsce? Rozmowa z Barbarą Gawryluk.


Barbara Gawryluk to pisarka dobrze znana. Mali czytelnicy lubią jej książki o zwierzętach. Nieco starsi doceniają jej opowieści o problemach polskich dzieci na emigracji. Spotkałam się z Barbarą w Oslo, gdzie była z krótką wizytą podczas swoich wakacji. Rozmawiałyśmy o problemach związanych z emigracją i tym, jak dzieci odbierają często „przymusowy” wyjazd z Polski. Tę część rozmowy możecie przeczytać tutaj.

Nasza rozmowa dotyczyła również kwestii związanych ze współczesną polską literaturą dla dzieci.




Jak to jest być dzisiaj autorem literatury dziecięcej w Polsce?
Na pewno dużo się zmieniło w przeciągu ostatnich 10-15 lat na plus. Więcej się mówi o literaturze dla dzieci, wychodzi dużo fantastycznych książek. Wytworzyła się pewna wspólnota twórców dla dzieci, mamy przekonanie, że robimy coś ważnego, że mamy wpływ na to, co się dzieje. Ale jest w środowisku również poczucie niedowartościowania, nie przez czytelników, bo to w przypadku dzieci jest niemożliwe, tylko przez tych, którzy są na zewnątrz relacji autor - czytelnik. Myślę, że jest tu jeszcze dużo do zrobienia w Polsce. Rozmawiam o tym z moimi kolegami z zagranicy i wiem, że to nie jest tylko polska bolączka, że w wielu krajach literatura dla dzieci jest traktowana z pobłażaniem.

Jak wyraża się to niedowartościowanie?
Żaden autor piszący dla dzieci nie powie „jestem pisarką” albo „jestem pisarzem”. Odpowie „jestem autorem książek dla dzieci” lub „jestem twórcą książek dla dzieci”. Ciężko nam przyznać nawet przed samym sobą, że jesteśmy pisarzami. Pisarz to jest Myśliwski, Tokarczuk. A my jesteśmy autorami małych książeczek, które nieraz składają się z kilkunastu zdań. I wiele osób myśli, że każdy mógłby coś takiego zrobić.

Niech spróbuje… żeby zobaczyć jak jest to trudne.
Nie jest to łatwe choćby z tego względu, że te książki dla dzieci podlegają od razu bezpośredniej krytyce. Książka dla dorosłych może zawierać wszystko, i jeśli coś jest niezrozumiale dla odbiorcy, to może być uznane za kaprys twórcy. Ale w literaturze dla dzieci jest inaczej: albo dziecko przyjmie książkę, albo nie. Ale wracając do twojego pytania, na pewno bycie twórcą książek dla dzieci jest atrakcyjne, jeśli chodzi o sposób życia. Bo jeśli już taką książkę napisze i zdobędzie ona popularność, to jest się zapraszanym na spotkanie autorskie. I to jest cudowne wyzwanie stać np. przed grupą pięćdziesięciorga dzieci i zachęcać ich do przeczytania książek. Ja to uwielbiam. Druga rzecz jest również cudowna, jak się napisze popularną książkę, to ta książka żyje przez wiele lat. Mam takie książki, które mają siedem, osiem wydań i cały czas są wznawiane. Bo dzieci dorastają, ciągle rodzą się nowe.

Czy można się utrzymać z pisania książek dla dzieci?
Miałabym wątpliwości, honoraria są dosyć niskie i nieporównywalne z zarobkami ludzi piszących dla dorosłych. Inna sprawa, że autor tworzący dla dorosłych pisze np. jedną książkę na kilka lat, natomiast autor tworzący dla dzieci pisze oczywiście więcej. 
Autorzy książek dla dzieci zarabiają również na spotkaniach autorskich. Ale tutaj znowu są stawki niższe niż dla pisarzy tworzących dla dorosłych, około pięciokrotnie niższe. 
Z grupy kilkudziesięciu autorów tworzących dla dzieci tylko niewielka część utrzymuje się wyłącznie z pisania. Przeważnie każdy jeszcze coś robi, wiele osób pracuje w wydawnictwach, niektórzy są nauczycielami lub dziennikarzami, jak ja.
Rynek literacki jest bardzo chimeryczny i nierówny, często dotykają nas zmiany różnych przepisów. W Polsce są one niekorzystne dla twórców. Dobrą rzeczą są natomiast wypłacane od dwóch lat rozliczenia biblioteczne; twórcy dostają raz w roku pewną sumę za wypożyczenia ich książek z bibliotek (publicznych, a nie szkolnych). Natomiast nie ma w Polsce stypendiów dla ludzi piszących dla dzieci. Jest trochę nagród, ale one zawsze są niskie.

Jakie są najważniejsze trendy we współczesnej polskiej literaturze dziecięcej?
Wróciła popularność serii. Przykładem są książeczki dla przedszkolaków o Basi autorstwa Zofii Staneckiej i Mariany Oklejak. Seria jest tak popularna, że właśnie powstał film. Serią, którą bardziej cenię jest opowieść o ryjówce Florce Roksany Jędrzejewskej-Wróbel. Książeczki zostały zilustrowane przez Jonę Jung. Popularne są książki Grzegorza Kasdepke, szczególnie te, którego bohaterem jest detektyw Pozytywka. Warto też wskazać kontynuatorki naszej najlepszej poezji, czyli Dorotę Gellner, której książki są wydawane przez wydawnictwo Bajka. Druga autorka to Agnieszka Frączek, która wydaje po kilka książek rocznie w różnych wydawnictwach. W literaturze dla starszych dzieci wielką gwiazdą jest Marcin Szczygielski, który wygrywa wszystkie konkursy. Stał się bardzo popularny również w Niemczech. Kolejne nazwisko to Andrzej Maleszka, czyli człowiek, który przyszedł ze świata filmu, autor m.in. cyklu Magiczne drzewo.


Barbara Gawryluk (ur. 1957) – pisarka, tłumaczka i dziennikarka. Jest uznaną autorką książek dla dzieci, które przyniosły jej wiele nagród.  Książka Dżok. Legenda o psiej wierności została wpisana na Złotą Listę Fundacji ABC. Książki W zielonej dolinie i Czarna, Klifka i tajemnice z dna morza nominowane były do Nagrody Literackiej im. Kornela Makuszyńskiego, zaś powieść Zuzanka z pistacjowego domu otrzymała Nagrodę Literacką im. Kornela Makuszyńskiego.
Barbara Gawryluk jest również laureatka nagrody IBBY za upowszechnianie czytelnictwa oraz Nagrody Krakowskiej Książki Miesiąca za biografię Wanda Chotomska. Nie mam nic do ukrycia.
Bohaterami książek Gawryluk często są zwierzęta: psy, foki, świnki, koty. Jest autorką, która z wielką sympatią i ciepłem potrafi przedstawić naszych „braci mniejszych”. Niektóre z jej zwierzęcych opowieści są dodatkowo oparte na faktach. Zarówno książki o zwierzętach, jak i dziecięcych bohaterach przekazują i promują pozytywne wartości, takie jak przyjaźń czy opieka nad słabszymi.
Autorka napisała również cykl książek dla starszych dzieci, w których podjęła temat emigracji i jej wpływu na dziecko. Bohaterami książek Moje BullerbynKolczyki Selmy, Dziewczynka z fotografii i Dwa domy jest Natalka i jej rodzina, która emigruje do Szwecji.
Barbara Gawryluk jest również tłumaczką szwedzkiej literatury dziecięcej. W jej przekładzie ukazała się większość części serii Biuro Detektywistyczne Lassego i Mai Martina Widmarka i Heleny Willis.
Na co dzień pracuje w Radiu Kraków, gdzie prowadzi m.in. autorski program o literaturze dla dzieci Alfabet.



Jeg snakket med den polske barnebokforfatteren Barbara Gawryluk. Den første delen av samtalen gjelder Gawryluks serie bøker om en polsk jente som flyttet med sine foreldre til Sverige. Vi lurer på hva betyr utvandring for barn? Samtalen er publisert her
Den andre delen av intervjuet, som du kan lese på bloggen, gjelder dagens polske barnelitteratur. Barbara peke på noen av de «hotteste» navnene i polsk barnelitteatur slik som: Zofia Stanecka, Marianna Oklejak, Roksana Jędrzejewska-Wróbel, Grzegorz Kasdepke, Dorota Gellner, Marcin Szczygielski og Andrzej Maleszka.

Jeg spør også om det er lett å være barneforfatter i Polen?

"Mye har endret seg de siste 10-15 årene. Barnelitteratur vekker interesse, mange fantastiske bøker kommer ut. I dag finnes mange verdens kjente polske illustratører", sa Barbara Gawryluk.

Men hun innrømmer at det finnes noen problemer. 
"Barnebokforfattere tjener mye mindre en de som skriver for voksne. Derfor de fleste polske barneforfattere må ha en «vanlig» jobb. Mange jobber som lærere. Jeg er journalist".

Finnes det positive sider med å bli barnebokforfatter?

"Selvfølgelig! Jeg elsker å skrive for barn. Og jeg elsker å møte med leserne mine, og setter pris på alle tilbakemeldinger. Dessuten hvis du har skrevet an bok for barna, den lever i mange år fordi nye lesere fremdeles er født…".



Barbara Gawryluk (født 1957) er en polsk barnebokforfatter, oversetter og journalist. Hun har utgitt mange bøker om dyr blant annet Dżok. Legenda o psiej wierności (Dżok. Legenden om hundens trofasthet) som er basert på en sann historie. Barbara forfattet også en serie om en polske jente som flyttet med sine foreldre til Sverige. Hun  mottatt mange priser for eksempel IBBY.
Hun har oversatt fra svensk til polsk Martin Widmarks barnebøker.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz