wtorek, 19 stycznia 2016

Jonstein Gaarder, Akin Duzakin, Anton og Jonatan


Książka Gaardera zaczyna się jak typowa historia o zabawie i dziecięcej przyjaźni. Jonatan jest chłopcem, który lubi bawić się ze swoim pluszowym misiem Antonem. W owych zabawach odbywają realne i nierealnie podróże. Te pierwsze na rowerze, te drugie w dziecięcym pokoju i w wyobraźni. Jadąc na rowerze ulicami miasta, Jonatan i Anton obserwują przechodniów i zastanawiają się nad rożnymi rzeczami. Na przykład nad tym, że kiedyś na ziemi panowały dinozaury i mamuty, a teraz ich miejsce zajęli ludzie. Przy tej okazji miś wypowiada ważne słowa, które, pełnią rolę swoistego leitmotivu. „Vi er ute i verden, sa han mange ganger. Det er vi som er her nå. Før var det mammuter og dinosaurer som var her. Nå er det oss det handler om” (Powiedział, że wiele razy jesteśmy na świecie. Teraz my jesteśmy tymi, którzy są tutaj. Przedtem były mamuty i dinozaury. Teraz chodzi o nas).

Znać w tych słowach  Joinsteina Gaardera, autora Świata według Zofii. Anton og Jonatan zabarwia się stopniowo nie tylko filozofią, ale również egzystencjalizmem.  Zakończenie zmienia całkowicie nastrój czytelnika, który może podobnie jak ja oczekiwał pogodnej opowieści o chłopcu i jego pluszowym przyjacielu. Oto bowiem podczas jednej z wypraw rowerowych (tych realnych) chłopiec ma wypadek. Całe zdarzenie zostaje opisane z punktu widzenia misia, który trafia do karetki razem z Jonatanem, a następnie do szpitala, skąd ostatecznie zabierają go rodzice chłopca i sadzają na półce w dziecinnym pokoju. Tu Anton czeka na chłopca. Ale on nie zjawia się, ponieważ, i tego czytelnik może się domyśleć, nie żyje.

Smutek a nawet tragizm tej opowieści łagodzą ostatnie dwa zdania, będące powtórzeniem cytowanych wcześniej słów misia. Tym razem wypowiada je chłopiec.

„Anton, sa Jonatan. Er ikke vi heldige? Vi er ute i verden. Det er vi som er her nå (Anton - powiedział Jonatan. Czy nie jesteśmy szczęśliwi? Jesteśmy poza światem. Teraz my jesteśmy tymi, którzy są tutaj).

Z tymi, głębokimi treściami znakomicie współgrają ilustracje Akina Duzakina, tureckiego rysownika, który od roku 1987 lat mieszka i pracuje w Norwegii.  Pastelowe, malowane łagodną kreską obrazki mają w sobie delikatność i urok dziecięcego świata. Nie tylko dopasowują się do tekstu, ale również rozwijają go i podkreślają jego treści symboliczne. Świadczy o tym  np. ostatnia ilustracja w książce, towarzysząca przytoczonym wcześniej słowom. Jonatan i Anton idą po tonącej w zieloności ścieżce, na której spotykają białego zajączka. A może jest to raczej Biały Królik z Alicji z Krainy Czarów? Ta interpretacja pasuje do całościowej wymowy tej książki, która okazuje się opowieścią o śmierci, „przejściu”, różnych formach istnienia i wymiarach. Anton og Jonatan przynosi więcej pytań niż rozstrzygnięć. A jednak nie pozostawia małego czytelnika z niczym. Daje mu pewne możliwości myślowe i nadzieję. I właśnie to sprawia, że publikację  tę należy uznać za udaną realizację tematu śmierci w literaturze dziecięcej.


Jostein Gaarders Sofies verden kom ut første gang for  tolv år siden. I mellomtiden er den blitt en av verdens mest leste bøker (også i Polen). Det er spennende å lese den nye boka av Gaarder.

Anton og Jonatan forteller om en gutt (Jonatan) og en lekebamse (Anton) som er sammen om alt. De er bestevenner og reiser til byen sammen, og til... havets bunn. De liker å se på andre mennesker og tenker om noen ting. For eksempel: „Vi er ute i verden, sa han mange ganger. Det er vi som er her nå. Før var det mammuter og dinosaurer som var her. Nå er det oss det handler om”. Denne setningen fungerer som en slags gjentakelse. Den inneholder en viktig filosofisk mening.

Under en av sykkeltur har gutten en ulykke. Lekebamsen Anton følger ham i en ambulanse og et sykehus. Til slutt blir han tatt hjem av foreldrene til gutten. Det viser seg at Jonatan døde.

Illustarsjonene av Akin Düzakin er svært poetiske og stemningsfulle. Anton og Jonatan er det bildebok om død, savn og andre dimensjoner. Den er et prakteksempel på  en vellykket tabufri bok.



Jonstein Gaarder, Akin Duzakin, Anton og Jonatan,  Aschehoug, 2014
Język/språk: norweski (bokmål)/ norsk (bokmål)
Grupa wiekowa/Alder: 3-6 lat/år


niedziela, 29 listopada 2015

Bjørn F. Rørvik, Per Dybvig (ill.), Reven og grisungen. Samleutgave


Książkę Rørvika z przyjemnością poleciłabym każdemu (dużemu i małemu) na poprawienie nastroju, na przykład podczas późnojesiennej chandry. To wspaniały naturalny antydepresant, działa zawsze i nie można go przedawkować.
Zebrane w jednym tomie trzy historyjki o lisie i prosiaczku, ukazały się wcześniej jako osobne książki. Nie dziwię się, że zostały ponownie zebrane i wydane, również w formie audiobooka. Nie jestem równie zaskoczona, że w roku 2005 opowieści o sympatycznych zwierzątkach otrzymały Kulturdepartementets bildebokpris (nagrodę norweskiego Ministerstwa Kultury).
Reven og grisungen (Lis i prosiak) to pełna humoru opowieść o parze tytułowych przyjaciół, którzy mieszkają w lesie i mają wiele przygód. Prosiaczek ma prosty ogonek i jest trochę nieśmiały, lis jest odważny i wygadany, obaj mają mnóstwo pomysłów i bogatą wyobraźnię.  Bywają także uroczo naiwni. W ich przygodach biorą udział także inne zwierzęta i stworzenia, zarówno realne, jak i  fantastyczne.
W książce zostały zebrane trzy opowieści: Rebusløpet (Bieg rebusowy) , Konglesugeren (Szyszkowy odkurzacz), Kumatpakkene (Drugie śniadanie krowy).
Historyjki są zabawne i oryginalne. To rodzaj humoru, który świadczy o wyobraźni i inteligencji autora. Zabawne są zarówno opisywane sytuacje, jak i język. To ostatnie opiera się głównie na grach językowych i kulturowych, które są dobrze zrozumiałe dla Norwegów. Dla tłumaczy książka ta jest jednak nie lada wyzwaniem, ponieważ  wymaga zastąpienia norweskich kalamburów i skojarzeń brzmieniowych, innymi odpowiadającymi danemu językowi.  Ale jestem przekonana, że będzie to również ciekawe wyzwanie, dające wiele satysfakcji.
Gry językowe oraz odniesienia kulturowe, które wprowadza norweski autor, są równie zabawne dla dorosłych, jak i dzieci.  Tym charakteryzuje się dobra książka mająca podwójnego adresata.

Trzecia historyjka Kumatpakkene opowiada o tajemniczym zniknięciu jedzenia krowy, a dokładniej zimowych zapasów siana. Lis i prosiaczek w dość oryginalny sposób pomagają krowie gromadzić zapasy… tocząc kule śniegowe po łące i w ten sposób zbierając trawę.  Mają przy tym sporo zabawy. Gdy całe siano zostaje zebrane, okazuje się, że zapasy zaczynają znikać. Krowa jest w rozpaczy. Co będzie jadła przez całą zimę?  Para przyjaciół rozpoczyna dochodzenie. Prosiak jest przekonany, że złodziejami są potwory z kosmosu. Ma na to pewne dowody… Lis mu jednak nie wierzy i wpada na pomysł rodem z powieści detektywistycznej: postanawia wytropić złodziei, prowokując ich do kolejnej kradzieży. Tym razem w kuli śniegowej oprócz trawy ukrywają się (na sofie i przypięci pasami bezpieczeństwa)  prosiak i lis. Oddychają przez wystawioną na zewnątrz rurę. Podstęp się udaje. Bohaterowie zostają porwani w powietrze i przeniesieni w inne miejsce. Jest suspens i akcja! Sprawcami kradzieży okazuje się jednak nie UFO, ale Snøffelhøns, czyli (i to kolejna zabawa językowa) rodzaj kuromrówkojadów.  Ptakomrówkojady nie grzeszą inteligencją i dlatego zapewne, jak podaje autor, wyginęły. Ptaki, które porwały lisa i prosiaka oraz inne kule śniegowe z sianem, są ostatnią parą swego gatunku. Ponieważ nie mogą mieć własnych jaj, poszukują cudzych (które mogliby zaadoptować?).  Kule śniegowe wzięli więc za „jaja traktora” (bo to zazwyczaj traktor przygotowuje jedzenie dla krów na zimę). Po wyjaśnieniu całej sprawy i oddaniu krowie zapasów, kura ptakomrówkojada… znosi swoje własne jajko. A jednak, to, co wydawało się niemożliwe ziściło się. Wszystko kończy się gratulacjami.


Zalety tej książki nie ograniczają się do zabawnej, dobrze opowiedzianej historii. Interesujące ilustracje Pera Dybviga wyraźnie podnoszą poziom humoru  Reven og grisungen. Rysownik ma charakterystyczną i dobrą kreskę z mocno satyrycznym zacięciem.  Używa tradycyjnej techniki: ołówka i kredek, wybiera kolory pastelowe.
Wielką zaletą jest również wydanie książki w formie audiobooka. Autor, Bjørn F. Rørvik sam czyta swoje opowieści i robi to z wielkim wyczuciem. Dzięki temu wszystkie zabawne dialogi wybrzmiewają znakomicie. Norweski autor ma z pewnością talent nie tylko do pisania, ale także do czytania z iście aktorską werwą, czego szczerze mu zazdroszczę.
Polecam Reven og grisungen do czytania i słuchania.  Dla dużych i małych.

 
Reven og grisungen. Samleutgave av Bjørn F. Rørvik (tekster) og Per Dybvig (illustrasjoner) handler om to venner som bor i skogen. De er finurlige og fantasifulle. Reven er litt modigere enn grisungen. Han er pratsom og  har mye ideer. Grisungen er en sjenert og forsiktig person.
Boka består av tre fortellinger Rebusløpet, Konglesugeren og Kumatpakkene. Den siste teksten beretter om kua, vintermaten, og et mysterium.  Reven og grisungen hjelper kua med vintermaten. Når de er ferdige all vintermaten forsvinner på mystisk vis. Hvem har tatt dem? Hvem har stjålet kumatapakkene? Kua er fortvilet. Heldigvis løser reven og grisungen mysteriet. Rebusløpet, Konglesugeren og Kumatpakkene i en samleutgave Rebusløpet, Konglesugeren og Kumatpakkene i en samleutgave Rebusløpet, Konglesugeren og Kumatpakkene i en samleutgave
Bjørn F. Rørvik sa i et intervju:  „Bøkene om Reven og Grisungen har ikke noe budskap akkurat. Vennskapet og humoren er det viktigste for meg. I tillegg skal det være ei god fortelling som er morsom å lese høyt. Jeg synes det er fint hvis noen blir glade av å høre på. Jeg liker å tulle med ord, og håper noe av leken smitter over på barna, slik at de skjønner at språk er noe som er gøy. Bokstavene er gratis og kan brukes til alt”.
Dette er veldig god opsummering av Reven og grisungen. Der er verdt å nevne at illustarsjonene av Per Dybvig er morsomme og utrykksfulle. De utvider tekster.
Jeg anbefaler denne boka både til barn og voksne leserne.  absurd og surrealistisk humor



Bjørn F. Rørvik, Per Dybvig, Reven og grisungen. Samleutgave, Cappelen Damm, 2008.
Bjørn F. Rørvik, Per Dybvig, Reven og grisungen. Lydbok, Cappelen Damm, 2008.
Język/språk: norweski (bokmål)/ norsk (bokmål)
Grupa wiekowa/Alder: 6-9 lat/år

 

środa, 4 listopada 2015

Bjørn F. Rørvik, Ragnar Aalbu, Purriot og den usynlige mannen



Purriot og den usynlige mannen  (Purriot i niewidzialny człowiek) jest pierwszą książeczką detektywistycznej serii dla małych czytelników. Dwie następne to  Purriot og den forsvunne bronsehesten (2013) i  Purriot og skimysteriet (2015). Coś mi jednak mówi, że to nie koniec, i  że seria będzie się jeszcze rozwijać przez ładnych parę lat.
Purriot og den usynlige mannen ma wszystkie cechy powieści detektywistycznej dla dzieci. Jest tu zagadka i sławny detektyw, który ją rozwikła dzięki przenikliwości swojego umysłu.  Tajemnica jest na miarę czytelnika: umiarkowanie skomplikowana i niezbyt straszna. Odpowiednia dla dzieci w wieku między sześć a dziewięć lat, do których książka jest adresowana.
Znacznie ciekawsza jest sama postać detektywa, którego imię Purriot kojarzy się ze słynnym Herkulesem Poirot. Jego norweskie nazwisko jest kalamburem  i odsyła do słowa por (nor. purre). To skojarzenie owocuje (choć może powinnam  napisać „jarzynuje”)  również wyglądem słynnego detektywa, który w książce norweskich autorów jest dorodnym porem. Ze wszystkich bohaterów występujących na kartach tej historii dałoby się przyrządzić smaczną zupę jarzynową. Żona pana Pora jest papryką, a jedna z ofiar selerem. Oprócz postaci rodem z „warzywniaka” mamy tu również zwierzęta, np. starego wilka, pudle i jeże. Całkiem sympatyczną menażerię.
Książeczka jest ciekawa i dowcipna, co  odnosi się to zarówno do tekstu, jak  i ilustracji. Autorem obrazków jest  Ragnar Aalbu, który jest rysownikiem obdarzonym dużym poczuciem humoru,  o czym miałam okazję przekonać się osobiście podczas tegorocznego Barnebokfestival w Oslo.  Dodatkowym autem ilustracji  Purriot og den usynlige mannen jest to, że są one  stylizowane na sztukę art déco, w czym wykazują spójność  z czasem powstania bohatera Agaty Christie.
Z dowcipnych smaczków, którymi jest doprawiona ta książeczka,  warto wymienić „puddelrock”, który gra kapela złożona  z trzech, włochatych piesków oraz rysunki, które rozbawią szczególnie dorosłych czytelników, np. wiszące na ścianie portrety np. niejakiej „Agathy Crispi”  lub „Borisa Pastirnaka” (norw. pastinakk – pasternak).

Książka  Rørvika i Aalbu wyróżnia się ciekawą akcją,  kryminalną zagadką i sporą dawką humoru. Czyli wszystkim tym, co składa się na zgrabną powieść detektywistyczną dla małych czytelników.


Purriot og den usynlige mannen er den første boken i en ny serie om mesterdetektiven Purriot, skrevet av Bjørn F. Rørvik og illustrert av Ragnar Aalbu.
Detektiven ser ut som en purre og har noen fellestrekk med sin verdensberømt navnebror Poirot.  Hercule Poirot er en av de mest berømte detektiver i litteraturhistorien. Han har dukket opp i over  30 krimromaner av Agatha Christie. Purriot har opptrådt i tre bøker av Rørvik og Aalbu.  Men jeg er sikker på at det er bare begynnelse. Bjørn F. Rørvik og Ragnar Aalbu har lykkes å lage morsmom og spennende bok som paser for leserne mellom 6 og 9 år.
Purriot og den usynlige mannen har de klassiske faktorene som en krim bør inneholde: et mysterium, mistenkte og offer. Det er originalt at forfatteren har valgt grønnsaker som hovedpersoner. Purriot er en purre og kona hans er en paprika.
Jeg liker Rørviks og Aalbus humor som viser seg både i språk og illustrasjoner (f eks ny
musikksjanger „puddelrock» og portretter som henger på vegger slik som „Agatha Crispi” og „Boris Pastirnak”).
Illustrasjonene til Aalbu bringer stemningen tilbake til art deco og Poirots gullalder i mellomkrigstiden. De  er dekorative og morsomme. Dessuten utvider de teksten på en fin måte.
Jeg er enig med Randi Landmark som har krevet på bloggen sin at „Den kan sikkert fungere utmerket som en aller første introduksjon til kriminallitteraturen”.
http://pervoluto.blogspot.no/p/om-randi-og-bloggen.html
 
Bjørn F. Rørvik, Ragnar Aalbu, Purriot og den usynlige mannen, Cappelen Damm, 2012.
Język/språk: bokmål
Grupa wiekowa/Alder 6-9 lat/år

 

wtorek, 20 października 2015

Stian Hole, Morkels alfabet


Najnowsza autorska książka Stiana Hole, Morkels alfabet (Alfabet Morkela) opowiada o słowach i miłości. W obydwu przypadkach chodzi o odkrycia i oczarowania.
Opowieść zaczyna się od słowa, a dokładniej od słowa „Hei” (cześć), które bohaterka, znana z wcześniejszej książki Annas himmel http://trolleimisie.blogspot.no/2015/10/stian-hole-annas-himmel.html znajduje zapisane na kartce. Papier leży przyciśnięty kamieniem na zmarzniętej łące. I choć miejsce wydaje się dziwne i niesprzyjające korespondencji, kartka jest skierowana do Anny. Autorem wiadomości jest tytułowy Morkel, który chodzi do tej samej szkoły co dziewczynka. Po wymianie kilku listów bohaterowie spotykają się.
Morkel jest dość dziwnym chłopcem, unika szkoły i najczęściej spędza czas w lesie w swoim domku na drzewie. Zdecydowanie woli towarzystwo zwierząt niż ludzi.  Powodem tego jest zasygnalizowana przez autora (Hole to mistrz niedopowiedzeń) historia ojca Morkela, który jest złodziejem. Chłopiec przeżywa, więc dramat, w którym możemy się domyślać takich uczuć, jak wstyd, żal i bunt. Przyroda jest ratunkiem i ucieczką od rzeczywistości, w której chłopiec jest zapewne napiętnowany jako syn kryminalisty. Obroną Morkela jest również kreowanie swojego własnego świata.  Najważniejszą rolę odgrywa w nim tajemniczy alfabet, który dał tytuł książce.  Alfabet Morkela to słowa, które wycina on w korze drzewa. Wyrazy, które należą do niego, trochę rzadkie, staromodne, pociągające swoją urodą, brzmieniem. Anna zostaje zaproszona do tego świata i wkrótce dołącza swoje słowa do alfabetu, np. takie jak „piżmo”, „gęsia skórka”, „skrawek ziemi” (w języku norweskim wszystkie te słowa są jednowyrazowe).

Bohaterowie przeżywają fascynację słowami i… sobą. Przyjaźń przeradza się w pierwszą miłość. W tym młodzieńczym uczuciu jest radość, przyjaźń, potem rozstanie i odnalezienie. Wszystko to rozgrywa się na tle przyrody, choć słowo „tło” nie jest tu chyba właściwe. Natura odgrywa tu bowiem niezwykle ważną rolę, współgrając z uczuciami bohaterów.  Historia zaczyna się zimą, a kończy wiosną. Zaczyna się od nieśmiałej, trochę nieufnej przyjaźni, a kończy na rozkwitającej miłości.  Obumarcie i rozkwit to czytelny paralelizm między uczuciami bohaterów i naturą.
Temat pierwszej miłości został potraktowany oryginalnie, w sposób daleki od uproszczeń i sentymentalizmów. Morkels alfabet, podobnie jak wszystkie książki tego autora, wyróżnia się niezwykłym, poetyckim nastrojem. Hole kreuje go zarówno poprzez słowo i obraz. Słowo jest oszczędne, starannie dobrane i znaczące.  Ma raczej uruchamiać wyobraźnię czytelnika niż wypełniać ją gotowymi treściami. Podobnie jest z obrazem. Ilustracje norweskiego autora zasługują na szczególną uwagę, ponieważ to na nich opiera się według mnie w większej części międzynarodowy sukces tego autora.


Hole należy do tych rysowników, którzy tworzą „po jasnej stronie mocy”, że użyję takiego własnego metaforycznego określenia. Określenie to oznacza dla mnie ilustracje ładne, których głównym wyróżnikiem jest estetyka idąca w parze z wysokim poziomem artystycznym.  „Ładne” ilustracje nie są dziś wiodącym trendem w książce obrazkowej dla dzieci.  Dominują rysunki groteskowe i „charakterystyczne”.  W pewnym sensie można, więc powiedzieć, że Stian Hole jest rysownikiem konserwatywnym, jeśli chodzi o samą „ideę” ilustracji. Z drugiej strony, jeśli spojrzeć na stronę techniczną, to są to prace nowoczesne, w których norweski rysownik z dużą wprawą i wyobraźnią wykorzystuje technikę komputerową.
Technika, którą stosuje została pokrótce opisana np. w Store Norske Leksikon:
„Technikę ilustracji można opisać jako bezszwowy montaż cyfrowy. Hole przetwarza warstwa po warstwie zdjęcia i rysunki w Photoshopie. W ten sposób osiąga wizualny efekt, który przypomina zarówno fotografię, jak i dzieła surrealistyczne oraz fantastyczne”.
(„Illustrasjonsteknikken kan beskrives som sømløse, digitale montasjer. Hole bearbeider foto- og bildeutklipp, lag på lag, i Photoshop. Slik skapes et visuelt uttrykk som minner om fotografiet, men som samtidig er surrealistisk og eventyraktig”).
Efekty tej techniki są zaskakujące i oryginalne. Hole często wykorzystuje w swoich ilustracjach również odniesienia do kultury, tej popularnej i wysokiej, np. sławnych postaci lub znanych dzieł malarskich. (Pisała o tym m.in. Pani Zorro na swoim blogu http://znak-zorro-zo.blogspot.no/2011/01/stian-hole-wywiad.html ). W Annas himmel było owych popkulturowych smaczków dużo, natomiast Morkels alfabet jest tego prawie pozbawiony. Zamiast tego otrzymujemy ilustracje przedstawiające norweską przyrodę, nieprawdopodobne kolory pór roku, piękno zimy i światła, które jest inne całkiem inne od tego, które możemy zobaczyć np. w Polsce.


Dbałość o każdy element publikacji wyraża się również w liternictwie i wyklejkach książki, co wynika z tego, że Hole zajmuje się również projektowaniem książek innych autorów oraz grafiką użytkową.  Warto tu również dodać, że nad Morkels alfabet Hole pracował około dwóch lat, co jest dla niego standardowym czasem poświęcanym książce autorskiej. Trudno się, zatem dziwić, że efektem takiej pracy jest książka piękna, przemyślana i w jakiejś mierze „luksusowa”.
Jestem pewna, że Morkels alfabet znajdzie wielu małych i dużych czytelników nie tylko w Norwegii.

 
Stian Hole har fått mange priser for sitt forfatterskap for barn. Også Morkels alfabet har nydelige illustrasjoner og en tekst som kan forstås på mange måter.
Denne boka handler om ord, vennskap og første kjærlighet. Hovedpersonene er  ei jente og en gutt som hadde noen tunge opplevelser. Det er Anna fra Annas himmel http://trolleimisie.blogspot.no/2015/10/stian-hole-annas-himmel.html som mistet moren sin og Morkel, gutten som går på det  samme skole som Anna. Faren til Morkel er tyv. Derfor trives gutten ikke på skole. Han liker dyr, særlig fugler, bedre enn mennesker. Gutten har en trehytte i skogen og Anna  blir invitert der. Det betyr også at jenta er invitert til „Morkels verden”. Anna og Morkel begynner å bli venner og de forelsket i hverandre.
Men denne boka handler også om ord. Anna og Morkel er opptatt av ord og bokstaver. Morkel har skapt sin eget alfabet. Anne  tar gjerne del i dette.  De letter etter vakre, og  rare ord, slik som „gåsehud” og „musk”.
Stoffet i fortellinger er godt og burde være enklel å identifisere seg med store og små leserne. Teksten og illustrasjoner  spiller godt sammen. Det passer som hånd i hanske.  Hole bruker moderne illustrasjonsteknikk:  „Illustrasjonsteknikken kan beskrives som sømløse, digitale montasjer. Hole bearbeider foto- og bildeutklipp, lag på lag, i Photoshop. Slik skapes et visuelt uttrykk som minner om fotografiet, men som samtidig er surrealistisk og eventyraktig”. (Store norske leksikon).
I tillegg viser Hole den fantastiske norske naturen: fugler, skogen, snø og lys som er helt annerledes enn i andre deler av Europa.
Jeg er sikker på at Morkels alfabet fenger mange lesere, og ikke bare i Norge.

Stian Hole, Morkels alfabet, Cappelen Damm, 2015
Język/språk: norweski (bokmål)/ norsk (bokmål)
Grupa wiekowa/Alder: 10-12 lat/år

 

piątek, 9 października 2015

Stian Hole, Annas himmel


Annas himmel (Niebo Anny), jedna z ostatnich książek Stiana Hole, zadziwia pomysłami, wyobraźnią i doskonałością techniczną.
Polscy czytelnicy znają twórczość Stiana Hole z dwóch książek: Lata Garmanna i Ulicy Garmanna. Niektórzy uważają jednak, że pechowo stało się dla autora, że Garmann ukazał się nakładem FISO (Fundacji Inicjatyw Społecznie Odpowiedzialnych), a nie innego, większego wydawnictwa, które posiada lepszą dystrybucję. Jest w tym jakaś racja, ale myślę, że w niedalekiej przyszłości autor ten będzie lepiej znany w Polsce.
Obecnie jest to jeden z najciekawszych norweskich rysowników. Hole wypracował własny, rozpoznawalny i niepodrabialny styl. Jego książek nie sposób przeoczyć i pominąć.
 
Drogi Czytelniku, proponuję małą zabawę. Otóż przedstawię krótko treść i bohaterów Annas himmel, a potem poproszę cię, abyś wyobraził sobie, jak ta książka może wyglądać.
 
Bohaterami są tytułowa dziewczynka i jej tata. Tata jest bardzo zdenerwowany i smutny. Musi gdzieś zdążyć z córką na czas. Tymczasem Anna ociąga się. Okazuje się, że oboje idą na pogrzeb mamy.
A teraz, kiedy znasz treść, zamknij na chwilę oczy i wyobraź sobie książkę, które realizuje ten temat. Co widzisz? Pobądź z tym wyobrażeniem przez chwilę, zanim przeczytasz dalszą część recenzji.
Jeśli miałeś przed oczami ponurą historię w rodzaju Anielki, Naszej szkapy lub pokrewnego dzieła, to muszę cię rozczarować.  Stian Hole zrealizował ten temat całkiem inaczej.
Annas himmel to niezwykła opowieść o śmierci i stracie. Tytułowa bohaterka przenosi swój ból i w krainę fantazji. Wyrusza razem z tatą w magiczną podróż po niebie.  Wciągnięcie ojca w świat swojej wyobraźni spełnia podwójną rolę, terapeutyczną i filozoficzną. Terapeutyczną, ponieważ córka odrywa tatę od smutku, przynosi ulgę w jego cierpieniu. Filozoficzną, bo podróż stwarza okazję do zadania podstawowych pytań o Boga i życie po śmierci. Rozważania o tym, co dzieje się z mamą mają wymiar osobisty i uniwersalny (może mama dogląda rajski ogród? lub spędza czas w bibliotece Boga?). Podróż ojca i córki to również symbol wspólnego przeżywania śmierci najbliższej im osoby.
Więcej treści wyraża Hole w obrazie niż w tekście. Zaryzykowałabym nawet stwierdzenie, że tekst ukrywa, a obraz odkrywa. Obraz ma silniejszy wyraz, to w nim zawiera się opowieść o śmierci i emocje, jakie jej towarzyszą. Na przykład w ilustracji przedstawiającej Annę wchodzącą do pokoju mamy: na środku leży kartonowe pudło, buty, klucze, rozerwany naszyjnik, nadgryzione jabłko, widome znaki nieobecności, kogoś, kto jeszcze przed chwilą tu był.
 
Ale obraz opowiada także o niesamowitej podróży w inne światy, gdzie nie ma bólu i smutku. Kraina, którą odwiedza Anna i jej tata przypomina ulotną rzeczywistość snu.  Przestrzeń traci swoje zwykłe wymiary, niebo jest równocześnie morzem, morze niebem. W tej surrealistycznej krainie wszystko się może zdarzyć… i zdarza się. Odbicie taty w wodzie zadziwiająco przypomina białego królika z Alicji z Krainy Czarów. Bóg wygląda jak paw z tysiącem oczu na piórach.  Morze zaludniają postacie ze świata kultury i popkultury, np. Elvis lub Picasso. Zjawiają się także bohaterowie z wcześniejszych książek autora.
Annas himmel to książka w najdrobniejszych szczegółach przemyślana. Świadczy o tym np. interesująca  klamra kompozycyjna. Na pierwszym obrazku widzimy dziewczynkę na huśtawce, wiszącą głową w dół i smutnego tatę, który na nią czeka. Ostatnia ilustracja jest odwrotnością: tata z uśmiechem na twarzy huśta się, Anna stoi obok i głaszcze go po twarzy. Tekst mówi o tym, że bohaterowie wracają do realnej rzeczywistości, teraz córka popędza tatę i stwierdza, że muszą już iść.
 
Oryginalność i precyzja w realizacji pomysłu przypomina mi (na poziomie idei) barokowy koncept, który miał zadziwić i zaskoczyć odbiorcę. Książki norweskiego autora działają podobnie. Zaskakują pomysłami, wyobraźnią i doskonałością techniczną.  Hole stosuje interesującą technikę, jednak jej omówienie zostawiam sobie na następny raz, gdy napiszę o jego ostatniej książce autorskiej Mørkels alfabet.
Stian Hole tworzy rzeczy piękne i doskonałe. Jest obdarzony nieprawdopodobną  wyobraźnią. To bogactwo wprawia mnie w podziw. A jednak mam pewną wątpliwość, która nie daje mi sposkoju, czy doskonałość nie jest zbyt doskonała, a piękno nie jest zbyt piękne? Chodzi mi o to, czy niezwykłe bogactwo wyobraźni autora nie przytłacza wyobraźni czytelnika? Czy Hole zostawia miejsce dla wyobraźni dziecka?
Nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie. Ale może ty, czytelniku, zechcesz się podzielić swoim zdaniem?
 
Stian Hole er en av mest prisvinnende barnebokforfattere i Norge. I Polen er han mest kjent for bøkene om Gammar. Garmanns sommer og Garmanns gate er oversatt til polsk og vakte stor oppmerksomhet i Polen.
Annas himmel handler om død og sorg. Hovedepersonene er en jente og hennes pappa. Uten at det nevnes direkte, skjønner vi at Annas mamma er død. Anna og pappa er på vei til sin mammas begravelse. Hole har lykkes å lage en emosjonell, viktig og vakre bok som passer både for store og små. Fortellinger har filosofiske og symbolske kvaliteter. Anna tar pappa sin med på en fantastisk reise over himmelen. Dette skaper muligheter for  å stille viktige eksistensielle spørsmål, slik som „Hvordan rekker Gud å holde øye med alle? ”, „Tror du det finnes noe på den andre siden av speilet? ”. Selvfølgelig, er det også spørsmål om hva som skjer med Annas mor etter døden. „Kanskje hun er ute og luker i paradis”?
 
Detalrike og stemninsfulle bildene av Hole åpner dører til  andre virkeligheten. Her møter vi både fanstastiske  og virkelige skapninger: fugler, fisk og mennesker (blant annet Elvis Presley og Pablo Picasso). Stian Hole har utmerket seg som talentfull forfatter og illustrator. Han sjonglere mellom fantasi og virkelighet, mellom filosofi og eventyr.  Kanskje ikke så rart at denne boka allerede er solgt til seks land.
 
Stian Hole, Annas himmel, Cappelen Damm, 2013
Język/språk: norweski (bokmål)/ norsk (bokmål)
Grupa wiekowa/Alder: 10-12 lat/år